Yaşlı Diyabetikte İnsülin ve Şeker Ölçümünde En Sık Yapılan 7 Hata

Bilgi Köşesi · Ağustos 2026 · ← Tüm yazılar

Şeker hastalığı olan yaşlıların tedavisi iki uçlu bir bıçaktır: şeker yüksek kalırsa organlar hasar görür; fazla düşürülürse bayılma, düşme, kalp ritim bozukluğu ve bilinç kaybı gelir. Ankara Üniversitesi geriatri ekibinin yaşlı diyabetiklerde insülin ve şeker ölçüm alışkanlıklarını incelediği çalışmalar, en sık hataların tedavinin kendisinde değil, uygulamasında yapıldığını gösteriyor. İşte klinikte en sık gördüğümüz yedi hata.

1. Şeker ölçüm cihazını yanlış kullanmak

Doç. Dr. Volkan Atmış'ın ilk yazar olduğu ve yaşlı diyabetiklerde şeker ölçüm cihazı kullanımındaki hataları değerlendiren çalışma, hataların yaygın olduğunu ortaya koydu: eli yıkamadan ölçüm (parmakta kalan meyve şekeri sonucu yanlış yükseltir), yetersiz kan damlası, son kullanma tarihi geçmiş çubuklar, cihazın kalibrasyonunun yapılmaması ve ilk damlayı silmeden ölçmek en sık görülenlerdir. Yanlış ölçüm, yanlış insülin dozu demektir.

2. İnsülin dozunu ve zamanını karıştırmak

Aynı ekibin yaşlılarda insülin kullanımını inceleyen çalışması, hataların önemli bir bölümünün eğitim eksikliğinden kaynaklandığını ve yapılandırılmış insülin eğitiminin hataları anlamlı biçimde azalttığını gösterdi. Sık hatalar: kısa ve uzun etkili insülini karıştırmak, öğün atlandığında yine de insülin yapmak, aynı bölgeye sürekli enjeksiyon (yağ dokusu sertleşir, emilim bozulur), iğne ucunu defalarca kullanmak, kalemi ölçekten sonra yeterince beklemeden çekmek ve insülini doğru sıcaklıkta saklamamak.

3. Şekeri "gençlerdeki gibi" düşük tutmaya çalışmak

Yaşlıda hedef, genç bir diyabetikten farklıdır. Uluslararası kılavuzlar (Amerikan Diyabet Derneği) sağlıklı yaşlıda HbA1c hedefini yüzde 7–7,5 civarında, kırılgan, demansı olan ya da yaşam beklentisi sınırlı yaşlıda yüzde 8–8,5'e kadar esnetmeyi önerir. Sıkı hedefler bu grupta faydadan çok hipoglisemi zararı getirir.

4. Hipoglisemiyi tanımamak

Yaşlıda düşük şeker klasik belirtilerle (terleme, çarpıntı) değil; kafa karışıklığı, tuhaf davranış, düşme, konuşma bozukluğu ya da yalnızca "uykululuk" ile ortaya çıkabilir ve inme ya da demansla karıştırılır. Evde şeker ölçüp 70 mg/dl altında ise hemen 15 gram hızlı şeker (3–4 kesme şeker, yarım bardak meyve suyu) verilmeli, 15 dakika sonra tekrar ölçülmelidir. Tekrarlayan hipoglisemi mutlaka hekime bildirilmelidir; tedavi düzeni değiştirilmelidir.

5. Unutkanlığı hesaba katmamak

Ekibin bir başka çalışması, yaşlı diyabetiklerde tedavinin bilişsel işlevlere göre düzenlenmesi gerektiğini vurguluyor. Unutkanlığı olan bir hastaya karmaşık, günde çok dozlu bir insülin şeması vermek, hem doz atlamasına hem çift doz yapılmasına yol açar. Bu hastalarda basitleştirilmiş şemalar, günde tek doz uzun etkili insülin, aile gözetimi ve ilaç kutuları gerekir. Hastanın "yapabilirim" demesi yeterli değildir; uygulamanın gözlenmesi gerekir.

6. Kas gücünü ihmal etmek

Aynı ekibin çalışmaları, yaşlı diyabetiklerde kas gücü ve performansının tedavi yönetiminde önemli olduğunu gösteriyor: diyabet kas kaybını hızlandırır, kas kaybı ise şeker kontrolünü zorlaştırır ve düşme riskini artırır. Direnç egzersizi, yaşlı diyabetiğin tedavisinin en az ilaç kadar önemli parçasıdır.

7. Şeker düşürücü hapları böbreğe göre ayarlamamak

Yaşla böbrek işlevi azalır; bazı şeker ilaçları böbrek işlevi düşükken vücutta birikir ve uzun süreli hipoglisemi yapar. Yılda en az bir kez böbrek işlevleriyle birlikte ilaç dozlarının gözden geçirilmesi gerekir.

Ne zaman geriatri uzmanına başvurmalı?

Tekrarlayan hipoglisemi, açıklanamayan düşme veya kafa karışıklığı, unutkanlıkla birlikte karmaşık insülin şeması, kilo ve kas kaybı, çoklu ilaç kullanımı ya da böbrek işlevlerinde azalma varsa kapsamlı geriatrik değerlendirme önerilir. Diyabet tedavisi; bilişsel durum, kırılganlık, kas gücü, beslenme ve böbrek işlevine göre yeniden düzenlenir; hasta ve yakınlarına insülin ve ölçüm eğitimi verilir.