Bilgi Köşesi · Ağustos 2026 · ← Tüm yazılar
Kemik erimesi (osteoporoz) ileri yaşta kalça ve omurga kırıklarının en önemli nedenidir; tedavisi hayat kurtarır. Kemik ilaçları arasında yılda bir kez damardan uygulanan güçlü ilaçlar (bisfosfonat grubu) yaygın kullanılır. Peki bu ilaçların kas gücü ve zihinsel işlevler üzerinde bir etkisi var mı? Ankara Üniversitesi geriatri ekibi bu soruyu araştırdı ve sonuç, hem güven verici hem de dikkat gerektiren bir tablo ortaya koydu.
Araştırma ne buldu?
Doç. Dr. Volkan Atmış'ın ikinci yazar olduğu çalışmada, yılda bir uygulanan damar yolu bisfosfonat tedavisi alan 115 yaşlı hasta, tedavi öncesi ve altı ay sonrasında kapsamlı geriatrik değerlendirme ile karşılaştırıldı. Sonuçlar:
- Kemik yoğunluğu omurga ve kalçada anlamlı biçimde arttı — tedavi beklenen faydayı sağladı.
- Günlük yaşam aktiviteleri, karmaşık günlük işler, beslenme durumu, depresyon puanı ve el kavrama gücü değişmedi.
- Buna karşılık Mini Mental Test puanı ve yürüme hızında istatistiksel olarak anlamlı küçük düşüşler görüldü.
Araştırmacılar bulguyu ihtiyatla yorumladı: çalışma geriye dönük tasarımlıdır, kontrol grubu yoktur ve gözlenen değişimler altı aylık doğal seyirden ya da eşlik eden hastalıklardan da kaynaklanabilir. Sonuç, "ilaç zararlıdır" değil; "kemik tedavisi alan yaşlılarda bilişsel işlev ve yürüme hızının da takip edilmesi yerinde olur" şeklindedir.
Osteosarkopeni: Kemik ve kas birlikte kaybedilir
Aynı ekibin başka bir çalışması, kemik erimesi ile kas kaybının birlikte görüldüğü osteosarkopeni tablosunun bilişsel bozulma, kırılganlık ve ölümle ilişkili olduğunu gösterdi. Kemik ve kas tek bir sistem gibi davranır: kas zayıflayınca kemiğe binen yük azalır ve kemik erir; kemik kırılınca hareket azalır ve kas erir. Bu yüzden kemik erimesi tedavisi yalnızca ilaçtan ibaret olamaz.
Kemik ilacı kullanan yaşlılar için pratik öneriler
- Tedaviyi bırakmayın: Kalça kırığı, yaşlıda bir yıl içinde ölüm ve bağımlılık riskini ciddi biçimde artırır; kemik ilaçlarının kırığı önlediği güçlü kanıtlarla gösterilmiştir. Bu yazı ilaç kesme gerekçesi değildir.
- D vitamini ve kalsiyum: Bisfosfonat tedavisinden önce D vitamini düzeyi düzeltilmeli; tedavi boyunca yeterli kalsiyum alınmalıdır. Aksi hâlde hem etkinlik azalır hem yan etki riski artar.
- Kas ve dengeyi güçlendirin: Direnç egzersizi ve denge çalışmaları kemik ilacının "eksik yarısı"dır; kırık riskini ilaçtan bağımsız azaltır.
- Takip isteyin: Tedavi sürecinde yürüme hızı, denge ve bellek gibi işlevlerin de değerlendirilmesini isteyin; bir değişiklik fark ederseniz hekiminize bildirin.
- Diş kontrolü: Damar yolu bisfosfonat öncesi diş muayenesi ve gerekli işlemlerin tamamlanması, nadir ama önemli bir çene kemiği yan etkisini önler.
- Tedavi süresi: Bu ilaçlar ömür boyu değil, genellikle 3–5 yıllık dönemlerle kullanılır; süre ve "ilaç tatili" kararı hekimindir.
Ne zaman geriatri uzmanına başvurmalı?
Kemik erimesi tanısı olan her yaşlıda kas gücü, düşme riski, D vitamini, beslenme ve bilişsel durum birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle geçirilmiş kırık, sık düşme, kilo kaybı, yürümede yavaşlama ya da unutkanlık varsa kapsamlı geriatrik değerlendirme; kemik tedavisini kas-denge-beslenme planıyla bütünleştirir.
Bu yazının dayandığı araştırmalar ve kaynaklar
- Bahşi R, Atmiş V, Turgut T, Mut Sürmeli D, Coşarderelioğlu Ç, Selvi Öztorun H, Yalçin A, Aras S, Varli M. May zoledronic acid have negative effects on cognition and muscle performance? Ir J Med Sci. 2020;189(1):191-196. PubMed
- Öztorun HS, Bahşi R, Turgut T, Sürmeli DM, Coşarderelioğlu Ç, Atmış V, et al. Attention to osteosarcopenia in older people! It may cause cognitive impairment, frailty, and mortality: a cross-sectional study. Eur J Geriatr Gerontol. 2022.
- Kanis JA, et al. European guidance for the diagnosis and management of osteoporosis in postmenopausal women. Osteoporos Int. 2019;30(1):3-44.