Kansızlık Unutkanlık Yapar mı?

Bilgi Köşesi · Ağustos 2026 · ← Tüm yazılar

Yaşlı bir yakınınızda unutkanlık başladığında ilk akla gelen demans olur. Oysa geriatri kliniklerinde unutkanlık şikâyetiyle gelen hastaların bir bölümünde neden, beyinde değil kanda gizlidir: kansızlık ve demir eksikliği. Bu yazı, kansızlığın beyni nasıl etkilediğini ve tedaviyle nelerin geri kazanılabildiğini anlatır.

Kansızlık beyni nasıl etkiler?

Beyin, vücuttaki oksijenin yaklaşık beşte birini tüketir. Kansızlıkta dokulara taşınan oksijen azalır; beyin bu azalmaya en duyarlı organdır. Sonuç: dikkat dağınıklığı, yavaşlama, unutkanlık, halsizlik ve ruhsal çökkünlük. Demir ayrıca sinir ileticilerinin (dopamin gibi) yapımında ve sinir kılıflarının korunmasında rol oynar; bu yüzden kansızlık olmadan bile demir eksikliği zihinsel işlevleri etkileyebilir. B12 eksikliği ise doğrudan sinir hasarına ve geri dönüşsüz bellek kaybına yol açabilir.

Araştırma: Tedaviyle ne değişiyor?

Doç. Dr. Volkan Atmış'ın da araştırmacıları arasında olduğu ve European Geriatric Medicine'de yayımlanan çalışmada, demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi olan 81 yaşlı hastaya kapsamlı geriatrik değerlendirme yapıldı; ardından demir tedavisi başlandı ve hastalar ortalama altı ay sonra yeniden değerlendirildi. Sonuçlar dikkat çekiciydi: kan değerlerinin yanı sıra Mini Mental Test puanları (bilişsel işlev), günlük yaşamın karmaşık işlerini yapabilme (alışveriş, ilaç yönetimi, para idaresi), beslenme durumu, el kavrama gücü ve yürüme hızı anlamlı biçimde iyileşti. Yani demir eksikliği düzeltildiğinde yalnızca "kan" değil, zihin ve beden birlikte toparlandı.

Aynı ekibin Ankara'da toplumda yaşayan 827 yaşlıda yaptığı tarama çalışması ise sorunun ne kadar yaygın olduğunu gösteriyor: kansızlık yüzde 7,3; B12 düşüklüğü ise çalışmada kullanılan eşik değere göre katılımcıların büyük çoğunluğunda saptandı.

Unutkanlık + kansızlık: Nasıl ayırt edilir?

Kansızlığa bağlı zihinsel yavaşlamada genellikle dikkat ve hız bozulur; hasta "aklı dağınık", yorgun ve isteksizdir. Demansta ise yeni bilgileri kaydetme, yön bulma ve bildik işleri yapma bozulur ve tablo ilerleyicidir. Ancak ikisi birlikte de bulunabilir: kansızlık, var olan bir demansı belirginleştirebilir. Bu yüzden unutkanlıkla gelen her yaşlıda tam kan sayımı, ferritin, B12 ve folat düzeyleri tanı sürecinin standart parçasıdır.

Demir eksikliğinin nedeni araştırılmalı

Yaşlıda demir eksikliği çoğu zaman bir kayıp göstergesidir: ağrı kesici ve kan sulandırıcı kullanımına bağlı sessiz mide-bağırsak kanamaları, bağırsak polipleri, bazen bağırsak tümörleri. Bu nedenle "demir hapı verelim" ile yetinilmemeli; hekim gerekli görürse mide-bağırsak incelemesi yapılmalıdır. Erken bulunan bir neden, çoğu zaman tamamen tedavi edilebilir.

Tedavi süreci

• Demir; ağızdan (mide hassasiyeti varsa gün aşırı), tolere edilemezse damar yoluyla verilir. Hekimin belirlediği süre tamamlanmalı, sonunda depolar (ferritin) kontrol edilmelidir.
• B12 eksikliği varsa demirle birlikte tedavi edilir; B12 dışlanmadan tek başına folat verilmez.
• Zihinsel ve fiziksel iyileşme haftalar-aylar içinde gelir; sabırlı olun ve kontrolleri aksatmayın.
• Kendi kararınızla "vitamin iğnesi" ya da demir takviyesi almayın; eksiklik olmadan alınan demir zararlı olabilir ve tanıyı gizler.

Ne zaman geriatri uzmanına başvurmalı?

Unutkanlığa yorgunluk, solukluk, nefes darlığı, iştahsızlık, kilo kaybı, dilde yanma, el-ayaklarda uyuşma ya da denge bozukluğu eşlik ediyorsa; ağrı kesici veya kan sulandırıcı kullanımı varsa kapsamlı geriatrik değerlendirme önerilir. Kan tahlilleri, bellek testleri, kas gücü ve yürüme hızı birlikte değerlendirilir; kansızlığın nedeni araştırılır ve tedavi sonrası iyileşme nesnel testlerle izlenir.