Geriatri Nedir, Neden 50 Yıl Sonra Hâlâ Az Biliniyor?

Bilgi Köşesi · Ağustos 2026 · ← Tüm yazılar

Türkiye'de geriatri, yani yaşlı sağlığı uzmanlığı, yarım asrı geride bıraktı. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde kurulan ilk geriatri birimi bu alanın ülkemizdeki başlangıcıdır. Peki 65 yaş üstü nüfusun hızla arttığı bir ülkede, yaşlıların ve yakınlarının kaçı "geriatri" kelimesini duydu? Ankara Üniversitesi ekibinin tam da bu soruyu sorduğu araştırma, cevabın düşündürücü olduğunu gösteriyor.

Araştırma: Toplum geriatriyi ne kadar tanıyor?

Doç. Dr. Volkan Atmış'ın ilk yazar olduğu ve Türkiye'de geriatrinin 50. yılında toplumun geriatri farkındalığını ölçen çalışma, geriatrinin ne olduğunun, hangi hastalara baktığının ve ne zaman başvurulması gerektiğinin toplumda yeterince bilinmediğini ortaya koydu. Sonuç, bir uzmanlık dalının değil, bir hasta hakkının bilinmediği anlamına geliyor: çünkü geriatrik değerlendirmenin, yaşlılarda hastane yatışlarını, bağımlılığı ve ölümü azalttığı uluslararası çalışmalarla gösterilmiştir.

Geriatri nedir?

Geriatri, iç hastalıkları uzmanlığı üzerine alınan bir yan dal uzmanlığıdır ve 65 yaş üstü bireylerin sağlığıyla ilgilenir. Geriatri uzmanı; hastalıklara tek tek değil, kişiye bütün olarak bakar. Çünkü yaşlıda hastalıklar tek başına gelmez: şeker, tansiyon, kalp yetmezliği, unutkanlık, düşme, kas kaybı, çoklu ilaç ve yalnızlık aynı kişide iç içe geçer ve birbirini etkiler. Kardiyoloji kalbi, nöroloji beyni, ortopedi kemiği tedavi eder; geriatri ise bu tedavilerin aynı kişide nasıl bir araya geleceğine karar verir.

Kapsamlı geriatrik değerlendirme: Farkı yaratan yöntem

Geriatrinin temel aracı "kapsamlı geriatrik değerlendirme"dir: tıbbi durum, ilaçlar, kas gücü ve yürüme, beslenme, bellek, ruh hâli, uyku, idrar kontrolü, görme-işitme, günlük yaşam işlevleri ve sosyal destek tek bir görüşmede standart ölçeklerle değerlendirilir. Bu yöntemle ortaya çıkan sorunlar — örneğin beyni yavaşlatan bir ilaç, fark edilmemiş bir kas kaybı, gizli bir depresyon ya da B12 eksikliği — çoğu zaman tek tek uzmanlık muayenelerinde görünmez. Ankara Üniversitesi ekibinin bu sitede yer alan yazılara konu olan araştırmalarının neredeyse tamamı, bu değerlendirmenin ürünüdür.

Neden hâlâ az biliniyor?

• "Yaşlılık hastalık değildir" algısı: Doğru bir cümle, yanlış bir sonuç: yaşlılık hastalık değildir ama yaşlılıkta hastalıklar farklı görünür ve farklı tedavi edilir.
• Uzman sayısının azlığı: Türkiye'de geriatri uzmanı sayısı yaşlı nüfusa oranla hâlâ çok düşüktür; birçok ilde geriatri birimi yoktur.
• Yönlendirme eksikliği: Hastalar çoğunlukla "doktordan doktora" dolaşır; bütünü gören bir adres olduğunu bilmez.
• Yaş ayrımcılığı: "Yaşından" denilerek şikâyetlerin normalleştirilmesi, en yaygın ve en zararlı engeldir.

Kimler geriatri uzmanına başvurmalı?

• 65 yaş üstü olup birden fazla kronik hastalığı olanlar
• Beş ve üzeri ilaç kullananlar
• Unutkanlık, düşme, kilo kaybı, iştahsızlık, halsizlik, uyku bozukluğu, idrar kaçırma yaşayanlar
• Hastane yatışı ya da ameliyat öncesi-sonrası değerlendirme gerekenler
• Yatağa bağımlı ya da evde bakım gereksinimi olanlar ve onların bakım verenleri
• Sağlıklı yaş almak isteyen ve koruyucu bir plan arayan herkes

Nasıl başvurulur?

Üniversite hastanelerinin ve büyük eğitim-araştırma hastanelerinin geriatri polikliniklerine doğrudan ya da aile hekimi yönlendirmesiyle başvurulabilir. İlk muayeneye tüm ilaçların listesini, önceki tetkikleri ve hastayı yakından tanıyan bir yakını getirmek değerlendirmeyi çok kolaylaştırır. Geriatri, "son çare" değil, ilk adresdir — ne kadar erken başvurulursa kazanç o kadar büyüktür.