D Vitamini: Gerçekten Herkese Gerekli mi?

Bilgi Köşesi · Ağustos 2026 · ← Tüm yazılar

D vitamini son yıllarda "her derde deva" gibi anılıyor; herkes tahlil yaptırıyor, herkes damla alıyor. Peki yaşlılarda gerçekten herkese gerekli mi? Ne kadar alınmalı, fazlası zararlı mı? Ankara Üniversitesi geriatri ekibinin farklı açılardan yaptığı çalışmalar ve uluslararası kılavuzlar, abartıdan uzak, dengeli bir yanıt veriyor.

Yaşlıda D vitamini neden düşük?

D vitamininin ana kaynağı güneştir; yaşla birlikte cildin D vitamini üretme kapasitesi azalır, kapalı ortamda geçirilen süre artar, böbreklerin vitamini aktif hâle getirme yeteneği düşer ve beslenme kaynakları (yağlı balık, yumurta sarısı) azalır. Bu nedenle Türkiye'de ve dünyada 65 yaş üstü nüfusun büyük bölümünde D vitamini düzeyi düşüktür.

Ekibin çalışmaları ne gösteriyor?

• Kemik: Yaşlı Türk nüfusunda D vitamini düzeyleri ile topuk kemiğinin ultrasonla ölçülen niteliği arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışma, D vitamininin kemik sağlığındaki yerini doğruladı.
• Enfeksiyon: Mide biyopsisi yapılan 254 yaşlıda, Helicobacter pylori (mide bakterisi) taşıyanlarda D vitamini eksikliği belirgin daha sıktı (yüzde 86'ya karşı yüzde 67); yaş, cinsiyet ve eşlik eden hastalıklar hesaba katıldığında D vitamini eksikliği H. pylori olasılığını yaklaşık üç kat artırıyordu. Araştırmacılar bu ilişkinin nedensel olup olmadığının ileriye dönük çalışmalarla test edilmesi gerektiğini vurguluyor.
• Prostat şikâyetleri: 193 yaşlı erkekte düşük D vitamini, orta-ağır alt üriner sistem şikâyetleriyle ilişkili bulundu.
• Kalp ritmi: Ekibin 2024 tarihli çalışması, D vitamini eksikliğinin yaşlılarda kalbin elektriksel toparlanma süresini (repolarizasyon) etkileyip etkilemediğini inceledi.

Bu çalışmaların ortak mesajı: D vitamini yalnızca kemik meselesi değildir; kas, bağışıklık ve diğer sistemlerle ilişkilidir. Ancak "ilişkili olmak" ile "tedavi etmek" aynı şey değildir.

Büyük çalışmalar ne diyor?

Son yıllarda on binlerce kişiyi kapsayan randomize çalışmalar, D vitamini eksikliği olmayan kişilere verilen takviyenin kalp hastalığı, kanser ya da kırık riskini azaltmadığını gösterdi. Buna karşılık, D vitamini eksikliği olan yaşlılarda düzeyin düzeltilmesi; kas gücü, düşme riski ve kemik sağlığı açısından yararlıdır. Yani soru "D vitamini iyi mi kötü mü?" değil, "bu kişide eksik mi?" sorusudur.

Kime, ne kadar?

• Kimlere bakılmalı: 65 yaş üstü herkeste, özellikle kemik erimesi, düşme, kas kaybı, kırık öyküsü, böbrek hastalığı, obezite ve az güneş görenlerde D vitamini düzeyi (25-OH D) en az bir kez ölçülmelidir.
• Hedef düzey: Çoğu kılavuz 20 ng/ml'nin altını eksiklik, 30 ng/ml civarını yeterli kabul eder; çok yüksek düzeylerin (>100 ng/ml) ek fayda sağlamadığı ve zararlı olabileceği bilinir.
• Günlük idame: Yaşlılar için genel öneri günde 800–1000 IU'dur; eksiklikte hekim daha yüksek yükleme dozu verebilir. Çok yüksek tek dozlu ("yılda bir dev doz") uygulamaların düşme riskini artırabildiği gösterilmiştir; düzenli günlük/haftalık doz tercih edilir.
• Kalsiyumla birlikte: Kemik sağlığı için yeterli kalsiyum (tercihen besinlerle, günde ~1000–1200 mg) D vitaminiyle birlikte gerekir.
• Fazlası zararlıdır: Kontrolsüz yüksek doz; kanda kalsiyum yükselmesine, böbrek taşına, bulantı ve kafa karışıklığına yol açabilir. Tahlilsiz "damla" alışkanlığından kaçının.

Ne zaman geriatri uzmanına başvurmalı?

Kemik erimesi, düşme, kas güçsüzlüğü, kırık öyküsü, kronik böbrek hastalığı ya da uzun süreli yüksek doz D vitamini kullanımı varsa kapsamlı geriatrik değerlendirme önerilir. D vitamini; kemik yoğunluğu, kas gücü, beslenme, kalsiyum ve böbrek işlevleriyle birlikte değerlendirilir ve kişiye özel, ölçülü bir doz planlanır.