Bilgi Köşesi · Ağustos 2026 · ← Tüm yazılar
Diyalize giren yaşlı hastaların yakınları, hastalarının giderek zayıfladığını, koltuktan kalkmakta zorlandığını ve sık yorulduğunu fark eder; ancak bu tablo çoğunlukla "böbrek hastalığının doğal sonucu" sayılır. Oysa bunun bir adı vardır: kas kaybı (sarkopeni). Ve diyaliz hastalarında, genel yaşlı nüfusa göre çok daha sıktır.
Araştırma ne buldu?
Doç. Dr. Volkan Atmış'ın ikinci yazar olduğu ve Ankara Üniversitesi nefroloji-geriatri iş birliğiyle 106 diyaliz hastasında yürütülen çalışmada, hastaların yüzde 47'sinde sarkopeni, yüzde 89'unda ise düşük kas gücü saptandı — yani neredeyse her diyaliz hastasında kas gücü azalmıştı. Hemodiyaliz hastalarında sarkopeni, periton diyalizi hastalarına göre daha sıktı; sarkopenik hastaların vücut kitle indeksi daha düşüktü.
Bilimsel dürüstlük gereği çalışmanın ikinci bulgusunu da aynı netlikle aktarmak gerekir: bu hasta grubunda sarkopeni ile damar sertliği göstergeleri, kalp-damar olayları ve ölüm arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadı. Araştırmacılar bunun, diyaliz hastalarında sıvı yükü ve vücut bileşimindeki değişimler nedeniyle standart kas ölçümlerinin yanıltıcı olabileceğine ve bu hastalara özgü yeni eşik değerlere ihtiyaç olduğuna işaret ettiğini belirtiyor. Yani mesaj "kas kaybı önemsiz" değil; "diyaliz hastasında kas kaybı çok yaygın ve doğru ölçülmesi gerekiyor"dur.
Diyaliz hastasında kas neden hızla erir?
- Protein-enerji kaybı: Diyaliz sırasında protein ve aminoasit kaybı olur; iştahsızlık ve diyet kısıtlamaları alımı azaltır.
- İltihap ve asit yükü: Kronik böbrek hastalığındaki iltihabi durum ve metabolik asidoz kas yıkımını artırır.
- Hareketsizlik: Haftada üç gün, dörder saatlik diyaliz seansları ve seans sonrası yorgunluk günlük hareketi azaltır.
- Hormonal değişimler: D vitamini metabolizmasının bozulması, insülin direnci ve testosteron düşüklüğü kası olumsuz etkiler.
Hasta yakınları neler yapabilir?
- Beslenmeyi nefroloji diyetisyeniyle planlayın: Diyaliz hastalarında protein ihtiyacı yüksektir (genellikle kilogram başına 1,0–1,2 gram), ancak potasyum ve fosfor kısıtlamalarıyla dengelenmelidir; "az ye" yaklaşımı kas kaybını hızlandırır.
- Diyaliz sırasında egzersiz: Birçok merkezde seans sırasında bisiklet pedalı veya lastik bant egzersizleri uygulanır; güvenli ve etkilidir. Merkezinize sorun.
- Diyaliz dışı günlerde hareket: Kısa yürüyüşler, sandalyeden kalkma tekrarları ve hafif direnç çalışmaları kas gücünü korur.
- Kas gücünü takip edin: Sandalyeden kalkma süresi ve baldır çevresi gibi basit ölçümlerdeki kötüleşmeyi ekibe bildirin.
- D vitamini ve kansızlık: Böbrek hastasında her ikisi de sıktır ve kas gücünü etkiler; nefroloji takibinde düzenli kontrol edilir.
Ne zaman geriatri uzmanına başvurmalı?
Diyaliz hastası yaşlıda belirgin güç kaybı, düşme, kilo ve iştah kaybı, günlük işlerde gerileme ya da çoklu ilaç kullanımı varsa nefroloji takibine ek olarak kapsamlı geriatrik değerlendirme yararlıdır. Geriatri ekibi kas gücü, beslenme, kırılganlık ve ilaçları bir arada değerlendirerek nefroloji ekibiyle ortak bir plan oluşturur.
Bu yazının dayandığı araştırmalar ve kaynaklar
- Baltacı MA, Atmis V, Metin Y, Aktar M, Eren SA, Sengul S, Ates K, Kutlay S. Sarcopenia and cardiovascular risk indices: Its impact on cardiovascular events and mortality in dialysis patients. Semin Dial. 2023;36(3):221-230. PubMed
- Ikizler TA, et al. KDOQI Clinical Practice Guideline for Nutrition in CKD: 2020 Update. Am J Kidney Dis. 2020;76(3 Suppl 1):S1-S107.
- Cruz-Jentoft AJ, et al. Sarcopenia: revised European consensus on definition and diagnosis (EWGSOP2). Age Ageing. 2019;48(1):16-31.